Imaging in Acute StrokeChẩn đoán hình ảnh trong đột quỵ cấp
Department of Radiology, Medical University of ViennaKhoa Chẩn đoán hình ảnh, Đại học Y Vienna
Ngày đăng / cập nhật: 2008-06-30
Bản gốc trên radiologyassistant.nl ↗ · tải về lúc 2026-11-19 20:19 · bản tiếng Việt đã được đối chiếu từng đoạn với bài gốc
This review is based on a presentation given by Majda Thurnher and was adapted for the Radiology Assistant by Robin Smithuis.
We will discuss the following subjects:Bài tổng quan dựa trên bài trình bày của Majda Thurnher, được Robin Smithuis biên soạn lại cho Radiology Assistant.
Nội dung gồm các chủ đề sau:
- Role of CT and MR in patients with strokeVai trò của CT và MRI ở bệnh nhân đột quỵ
- Early CT and MR signs of infarctionDấu hiệu nhồi máu sớm trên CT và MRI
- How to identify patients with tissue at risk for guidance in selecting the appropriate therapyCách nhận biết bệnh nhân có vùng mô não nguy cơ để hỗ trợ lựa chọn điều trị
IntroductionMở đầu

Penumbra: Occlusion of the MCA with irreversibly affected or dead tissue in black and tissue at risk or penumbra in red.Vùng tranh tối tranh sáng (penumbra). Khi động mạch não giữa (MCA) bị tắc, mô tổn thương không hồi phục hoặc đã hoại tử được thể hiện bằng màu đen. Màu đỏ là vùng mô não có nguy cơ.
The goal of imaging in a patient with acute stroke is: Ở bệnh nhân đột quỵ cấp, chẩn đoán hình ảnh có các mục tiêu sau:
- Exclude hemorrhage Loại trừ xuất huyết
- Differentiate between irreversibly affected brain tissue and reversibly impaired tissue (dead tissue versus tissue at risk) Phân biệt mô não tổn thương không hồi phục với mô suy giảm chức năng còn khả năng hồi phục (mô đã hoại tử và mô có nguy cơ)
- Identify stenosis or occlusion of major extra- and intracranial arteries Xác định hẹp hoặc tắc các động mạch lớn trong và ngoài sọ
In this way we can select patients who are candidates for thrombolytic therapy.Những thông tin này giúp lựa chọn bệnh nhân phù hợp với điều trị tiêu sợi huyết.
CT Early signs of ischemiaDấu hiệu thiếu máu não sớm trên CT
CT has the advantage of being available 24 hours a day and is the gold standard for hemorrhage.
Hemorrhage on MR images can be quite confusing.
On CT 60% of infarcts are seen within 3-6 hrs and virtually all are seen in 24 hours.
The overall sensitivity of CT to diagnose stroke is 64% and the specificity is 85%.Ưu điểm của CT là có thể thực hiện 24 giờ mỗi ngày và là tiêu chuẩn tham chiếu để phát hiện xuất huyết. Hình ảnh xuất huyết trên MRI có thể khó diễn giải.
Trên CT, 60% ổ nhồi máu thấy được trong 3–6 giờ đầu và hầu như tất cả đều thấy được trong 24 giờ. Độ nhạy chung của CT trong chẩn đoán đột quỵ là 64% và độ đặc hiệu là 85%.
In the table on the left the early CT-signs of cerebral infarction are listed.Bảng bên trái liệt kê các dấu hiệu nhồi máu não sớm trên CT.
MCA infarction: on CT an area of hypoattenuation appearing within six hours is highly specific for irreversible ischemic brain damage.Nhồi máu vùng cấp máu của động mạch não giữa (MCA). Vùng giảm tỷ trọng xuất hiện trên CT trong 6 giờ đầu có độ đặc hiệu cao đối với tổn thương não thiếu máu không hồi phục.
Hypo attenuating brain tissueGiảm tỷ trọng nhu mô não
The reason we see ischemia on CT is that in ischemia cytotoxic edema develops as a result of failure of the ion-pumps.
These fail due to an inadequate supply of ATP.
An increase of brain water content by 1% will result in a CT attenuation decrease of 2.5 HU.
On the left a patient with hypoattenuating brain tissue in the right hemisphere.
The diagnosis is infarction, because of the location (vascular territory of the middle cerebral artery (MCA) and because of the involvement of gray and white matter, which is also very typical for infarction.
Có thể thấy thiếu máu não trên CT vì phù độc tế bào hình thành khi các bơm ion mất chức năng do thiếu ATP. Khi lượng nước trong não tăng 1%, tỷ trọng CT giảm 2,5 HU.
Hình bên trái là của bệnh nhân có vùng nhu mô giảm tỷ trọng ở bán cầu phải. Vị trí thuộc vùng cấp máu của động mạch não giữa (MCA) và tổn thương ở cả chất xám lẫn chất trắng là những đặc điểm điển hình của nhồi máu.
Hypoattenuation on CT is highly specific for irreversible ischemic brain damage if it is detected within first 6 hours (1).
Patients who present with symptoms of stroke and who demonstrate hypodensity on CT within first six hours were proven to have larger infarct volumes, more severe symptoms, less favorable clinical courses and they even have a higher risk of hemorrhage.
Therefore whenever you see hypodensity in a patient with stroke this means bad news.
No hypodensity on CT is a good sign.Giảm tỷ trọng trên CT trong 6 giờ đầu có độ đặc hiệu cao đối với tổn thương não thiếu máu không hồi phục (1).
Ở bệnh nhân có triệu chứng đột quỵ, giảm tỷ trọng trên CT trong 6 giờ đầu có liên quan với thể tích ổ nhồi máu lớn hơn, triệu chứng nặng hơn, diễn tiến lâm sàng kém thuận lợi và nguy cơ xuất huyết cao hơn.
Do đó, giảm tỷ trọng trên CT là dấu hiệu tiên lượng bất lợi. Khi CT chưa thấy vùng giảm tỷ trọng, tiên lượng thường thuận lợi hơn.
Obscuration of the lentiform nucleus or blurred basal gangliaMờ nhân thấu kính hoặc mất rõ ranh giới hạch nền
Obscuration of the lentiform nucleusMờ nhân thấu kính
Obscuration of the lentiform nucleus, also called blurred basal ganglia, is an important sign of infarction.
It is seen in middle cerebral artery infarction and is one of the earliest and most frequently seen signs (2).
The basal ganglia are almost always involved in MCA-infarction.Mờ nhân thấu kính, còn gọi là mất rõ ranh giới hạch nền, là dấu hiệu quan trọng của nhồi máu. Đây là một trong những dấu hiệu sớm và thường gặp nhất của nhồi máu vùng cấp máu của động mạch não giữa (2). Hạch nền hầu như luôn bị ảnh hưởng trong nhồi máu vùng này.
Two patients with insular ribbon signHai bệnh nhân có dấu hiệu dải vỏ đảo
Insular Ribbon signDấu hiệu dải vỏ đảo
This refers to hypodensity and swelling of the insular cortex.
It is a very indicative and subtle early CT-sign of infarction in the territory of the middle cerebral artery.
This region is very sensitive to ischemia because it is the furthest removed from collateral flow.
It has to be differentiated from herpes encephalitis.
Dấu hiệu này biểu hiện bằng giảm tỷ trọng và phù vỏ đảo. Đây là dấu hiệu CT sớm, kín đáo nhưng rất gợi ý nhồi máu vùng cấp máu của động mạch não giữa. Vùng này dễ bị thiếu máu vì ở xa nguồn cấp máu bàng hệ nhất. Cần phân biệt với viêm não do herpes.
Dense MCA signDấu hiệu động mạch não giữa tăng tỷ trọng
This is a result of thrombus or embolus in the MCA.
On the left a patient with a dense MCA sign.
On CT-angiography occlusion of the MCA is visible.Dấu hiệu này do huyết khối tại chỗ hoặc cục tắc trong động mạch não giữa. Hình bên trái cho thấy động mạch não giữa tăng tỷ trọng. Trên CT mạch máu thấy tắc động mạch này.
Hemorrhagic infarctsNhồi máu chuyển dạng xuất huyết
15% of MCA infarcts are initially hemorrhagic.Khoảng 15% trường hợp nhồi máu vùng cấp máu động mạch não giữa có xuất huyết ngay từ đầu.
Hemorrhage is most easily detected with CT, but it can also be visualized with gradient echo MR-sequences.Xuất huyết dễ phát hiện nhất trên CT và cũng có thể thấy trên các chuỗi xung MRI gradient echo.
CTA and CT PerfusionCT mạch máu và CT tưới máu
Normal CTACT mạch máu bình thường
Once you have diagnosed the infarction, you want to know which vessel is involved by performing a CTA.Sau khi xác định nhồi máu, có thể thực hiện CT mạch máu (CTA) để xác định mạch máu liên quan.
First look at the images on the left and try to detect the abnormality.
Then continue reading.
The findings in this case are very subtle.
There is some hypodensity in the insular cortex on the right, which is the area we always look at first.
In this case it is suggestive for infarction, but sometimes in older patients with leukencephalopathy it can be very difficult.
A CTA was performed (see next images).Trước hết, hãy xem các ảnh bên trái và thử tìm bất thường.
Dấu hiệu trong ca này rất kín đáo. Vỏ đảo bên phải giảm tỷ trọng nhẹ. Đây là vùng cần chú ý trước tiên. Trong ca này, dấu hiệu gợi nhồi máu, nhưng đánh giá có thể khó ở người cao tuổi có bệnh lý chất trắng.
Bệnh nhân được chụp CTA (xem loạt ảnh tiếp theo).
Now we feel very comfortable with the diagnosis of MCA infarction.Những hình ảnh này giúp xác định chắc hơn chẩn đoán nhồi máu vùng cấp máu của động mạch não giữa.
CT Perfusion (CTP)
With CT and MR-diffusion we can get a good impression of the area that is infarcted, but we cannot preclude a large ischemic penumbra (tissue at risk).
With perfusion studies we monitor the first pass of an iodinated contrast agent bolus through the cerebral vasculature.
Perfusion will tell us which area is at risk.
Approximately 26% of patients will require a perfusion study to come to the proper diagnosis.
The limitation of CT-perfusion is the limited coverage.
CT tưới máu (CTP)
CT và MRI khuếch tán giúp ước lượng vùng đã nhồi máu, nhưng vẫn có thể có một vùng mô não nguy cơ rộng. Khảo sát tưới máu theo dõi lần đi qua đầu tiên của bolus thuốc cản quang iod trong hệ mạch não để xác định vùng mô có nguy cơ.
Khoảng 26% bệnh nhân cần khảo sát tưới máu để xác lập chẩn đoán thích hợp. Một hạn chế của CT tưới máu là phạm vi bao phủ hạn chế.
Studies were performed to compare CT with MRI to see how much time it took to perform all the CT studies that were necessary to come to a diagnosis.
It was demonstrated that Plain CT, CTP and CTA can provide comprehensive diagnostic information in less than 15 minutes, provided that you have a good team.
Các nghiên cứu so sánh CT với MRI đã đánh giá thời gian cần để thực hiện đầy đủ các khảo sát CT nhằm xác lập chẩn đoán. CT không tiêm thuốc, CT tưới máu và CTA có thể cung cấp thông tin chẩn đoán toàn diện trong dưới 15 phút nếu ê-kíp phối hợp tốt.
In the case on the left first a non-enhanced CT was performed.
If there is hemorrhage, then no further studies are necessary.
In this case the CT was normal and a CTP was performed, which demonstrated a perfusion defect.
A CTA was subsequently performed and a dissection of the left internal carotid was demonstrated.Ở ca bên trái, trước tiên thực hiện CT không tiêm thuốc. Theo quy trình mô tả trong bài gốc, nếu thấy xuất huyết thì dừng khảo sát ở bước này. Trong ca này, CT bình thường. CT tưới máu sau đó cho thấy vùng khuyết tưới máu. CTA tiếp theo phát hiện bóc tách động mạch cảnh trong trái.
MRI
On PD/T2WI and FLAIR infarction is seen as high SI.
These sequences detect 80% of infarctions before 24 hours.
They may be negative up to 2-4 hours post-ictus!
On the left T2WI and FLAIR demonstrating hyperintensity in the territory of the middle cerebral artery.
Notice the involvement of the lentiform nucleus and insular cortex.
Trên PD/T2W và FLAIR, vùng nhồi máu tăng tín hiệu. Các chuỗi xung này phát hiện 80% trường hợp nhồi máu trước 24 giờ, nhưng có thể chưa thấy bất thường trong 2–4 giờ đầu sau khởi phát.
T2W và FLAIR bên trái cho thấy tăng tín hiệu ở vùng cấp máu của động mạch não giữa. Lưu ý tổn thương nhân thấu kính và vỏ đảo.
High signal on conventional MR-sequences is comparable to hypodensity on CT.
It is the result of irreversible injury with cell death.
So hyperintensity means BAD news: dead brain.
Tăng tín hiệu trên các chuỗi xung MRI thường quy tương ứng với giảm tỷ trọng trên CT. Theo mô tả trong bài gốc, dấu hiệu này phản ánh tổn thương không hồi phục kèm chết tế bào.
DWI in posterior, anterior and middle cerebral infarctionDWI trong nhồi máu các vùng cấp máu của động mạch não sau, não trước và não giữa
Diffusion Weighted Imaging (DWI)Ảnh khuếch tán (DWI)
DWI is the most sensitive sequence for stroke imaging.
DWI is sensitive to restriction of Brownian motion of extracellular water due to imbalance caused by cytotoxic edema.
Normally water protons have the ability to diffuse extracellularly and loose signal.
High intensity on DWI indicates restriction of the ability of water protons to diffuse extracellularly.
DWI là chuỗi xung nhạy nhất trong khảo sát đột quỵ. DWI nhạy với hạn chế chuyển động Brown của nước ngoại bào do thay đổi cân bằng nước khi có phù độc tế bào.
Bình thường, proton của nước có thể khuếch tán trong khoang ngoại bào, làm suy giảm tín hiệu. Tăng tín hiệu trên DWI cho thấy sự khuếch tán này bị hạn chế.
First look at the images on the left and try to detect the abnormality.
Then continue reading.
The findings in this case are very subtle.
There is some hypodensity and swelling in the left frontal region with effacement of sulci compared with the contralateral side.
You probably only notice these findings because this is an article about stroke and you would normally read this as 'no infarction'.
Now continue with the DWI images of this patient.Trước hết, hãy xem các ảnh bên trái và thử tìm bất thường. Dấu hiệu trong ca này rất kín đáo. Vùng trán trái giảm tỷ trọng nhẹ, phù và xóa rãnh cuộn não so với bên đối diện. Nếu không chủ đích tìm dấu hiệu đột quỵ, rất dễ đọc ca này là chưa thấy nhồi máu.
Tiếp theo, hãy xem DWI của bệnh nhân.
When we look at the DWI-images it is very easy and you don't have to be an expert radiologist to notice the infarction.
This is why DWI is called 'the stroke sequence'.
Trên DWI, vùng nhồi máu hiện rõ và dễ nhận thấy. Đây là lý do DWI thường được gọi là chuỗi xung khảo sát đột quỵ.

Signal intensities on T2WI and DWI in time (courtesy Dr M. Law)Biến đổi tín hiệu T2W và DWI theo thời gian (ảnh do bác sĩ M. Law cung cấp)
When we compare the findings on T2WI and DWI in time we will notice the following: Khi đối chiếu T2W và DWI theo thời gian, có thể nhận thấy các biến đổi sau:
- In the acute phase T2WI will be normal, but in time the infarcted area will become hyperintense. Ở giai đoạn cấp, T2W có thể bình thường. Sau đó, vùng nhồi máu dần tăng tín hiệu.
- The hyperintensity on T2WI reaches its maximum between 7 and 30 days. After this it starts to fade. Tăng tín hiệu trên T2W đạt tối đa trong khoảng 7–30 ngày rồi giảm dần.
- DWI is already positive in the acute phase and then becomes more bright with a maximum at 7 days. DWI bất thường ngay trong giai đoạn cấp, sau đó tăng tín hiệu thêm và đạt tối đa vào ngày thứ 7.
- DWI in brain infarction will be positive for approximately for 3 weeks after onset (in spinal cord infarction DWI is only positive for one week!). Ở nhồi máu não, DWI có thể còn bất thường khoảng 3 tuần sau khởi phát. Ở nhồi máu tủy sống, bài gốc mô tả thời gian này khoảng 1 tuần.
- ADC will be of low signal intensity with a maximum at 24 hours and then will increase in signal intensity and finally becomes bright in the chronic stage. Trên bản đồ ADC, vùng nhồi máu giảm tín hiệu, rõ nhất vào khoảng 24 giờ, rồi tăng dần và trở nên tăng tín hiệu ở giai đoạn mạn.
Pseudo-normalization of DWI in a 2 weeks old posterior infarction.Giả bình thường hóa DWI ở ổ nhồi máu vùng cấp máu động mạch não sau đã 2 tuần.
Pseudo-normalization of DWI
This occurs between 10-15 days.
The case on the left shows a normal DWI.
On T2WI there is may be some subtle hyperintensity in the right occipital lobe in the vascular territory of the posterior cerebral artery.
The T1WI after the administration of Gadolinium shows gyral enhancement indicating infarction.
Giả bình thường hóa DWI
Hiện tượng này xảy ra trong khoảng 10–15 ngày. DWI ở ca bên trái trông bình thường. Trên T2W, có thể thấy tăng tín hiệu kín đáo ở thùy chẩm phải, thuộc vùng cấp máu của động mạch não sau. T1W sau tiêm gadolinium cho thấy ngấm thuốc theo hồi não, gợi nhồi máu.
First it was thought that everything that is bright on DWI is dead tissue.
However now there are some papers suggesting that probably some of it may be potentially reversible damage.
If you compare the DWI images in the acute phase with the T2WI in the chronic phase, you will notice that the affected brain volume in DWI is larger compared to the final infarcted area (respectively 62cc and 17cc).
Trước đây, người ta cho rằng toàn bộ vùng tăng tín hiệu trên DWI là mô đã chết. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy một phần mô có thể còn khả năng hồi phục. Khi so sánh DWI giai đoạn cấp với T2W giai đoạn mạn, thể tích mô não bất thường trên DWI lớn hơn thể tích nhồi máu cuối cùng, lần lượt 62 và 17 cm³.
Perfusion MR ImagingMRI tưới máu
Perfusion with MR is comparable to perfusion CT.
A compact bolus of Gd-DTPA is delivered through a power injector.
Multiple echo-planar images are made with a high temporal resolution.
T2* gradient sequences are used to maximize the susceptibility signal changes.
MRI tưới máu tương tự CT tưới máu. Bolus Gd-DTPA được tiêm nhanh bằng bơm tiêm điện. Thu nhiều ảnh echo-phẳng với độ phân giải thời gian cao. Dùng chuỗi xung gradient T2* để làm rõ thay đổi tín hiệu do hiệu ứng cảm từ.
The area with abnormal perfusion can be dead tissue or tissue at risk.
Combining the diffusion and perfusion images helps us to define the tissue at risk, i.e. the penumbra.Vùng tưới máu bất thường có thể là mô đã hoại tử hoặc mô có nguy cơ. Đối chiếu ảnh khuếch tán và tưới máu giúp xác định vùng mô còn nguy cơ, tức vùng tranh tối tranh sáng.

Diffusion in yellow. Perfusion in red. Mismatch in blue is penumbra.Màu vàng biểu thị vùng bất thường trên ảnh khuếch tán. Màu đỏ biểu thị vùng bất thường trên ảnh tưới máu. Phần chênh lệch tô xanh lam là vùng tranh tối tranh sáng.
On the left we first have a diffusion image indicating the area with irreversible changes (dead tissue).
In the middle there is a large area with hypoperfusion.
On the right the diffusion-perfusion mismatch is indicated in blue.
This is the tissue at risk.
This is the brain tissue that maybe can be saved with therapy.Ảnh khuếch tán bên trái biểu thị vùng có biến đổi không hồi phục. Ảnh giữa cho thấy một vùng giảm tưới máu rộng. Bên phải, phần chênh lệch giữa khuếch tán và tưới máu được tô xanh lam. Đây là vùng mô não có nguy cơ và có thể còn cứu được bằng điều trị.
T2WI and PDWI in a patient with sudden onset of neurological symptoms.T2W và ảnh mật độ proton (PDW) ở bệnh nhân khởi phát đột ngột các triệu chứng thần kinh.
On the left a patient with sudden onset of neurological symptoms.
MR was performed 1 hour after onset of symptoms.
First look at the images on the left and try to detect the abnormality.
Then continue reading.
These images are normal and we have to continue with DWI.
See next images.Bệnh nhân bên trái khởi phát đột ngột các triệu chứng thần kinh. MRI được thực hiện 1 giờ sau khởi phát. Hãy xem các ảnh bên trái và thử tìm bất thường.
Những ảnh này bình thường. Tiếp tục xem DWI ở loạt ảnh sau.
DWI and PIDWI và ảnh tưới máu
On the DWI there is a large area with restricted diffusion in the territory of the right middle cerebral artery.
Notice also the involvement of the basal ganglia.
There is a perfect match with the perfusion images, so this patient should not undergo any form of thrombolytic therapy.
DWI cho thấy vùng hạn chế khuếch tán rộng trong vùng cấp máu của động mạch não giữa phải, có tổn thương cả hạch nền. Vùng này trùng hoàn toàn với vùng bất thường trên ảnh tưới máu. Theo nhận định trong bài gốc, bệnh nhân này không phù hợp với điều trị tiêu sợi huyết.
On the left another MCA infarction.
It is clearly visible on CT (i.e. irreversible changes).
There is a match of DWI and Perfusion, so no therapy.Hình bên trái là một ca nhồi máu khác thuộc vùng động mạch não giữa. Tổn thương đã thấy rõ trên CT, gợi biến đổi không hồi phục. Vùng bất thường trên DWI trùng với vùng giảm tưới máu. Theo nhận định trong bài gốc, ca này không được chỉ định điều trị tái tưới máu.
On the left another case.
The DWI and ADC map is shown.
Continue for the perfusion images
Hình bên trái là DWI và bản đồ ADC của một ca khác. Hãy xem ảnh tưới máu tiếp theo.
Perfusion images demonstrating large penumbraẢnh tưới máu cho thấy vùng tranh tối tranh sáng rộng
Now we can see that there is a severe mismatch.
Almost the whole left cerebral hemisphere is at risk due to hypoperfusion.
This patient is an ideal candidate for therapy.
Có sự chênh lệch rõ giữa ảnh khuếch tán và tưới máu. Gần như toàn bộ bán cầu não trái có nguy cơ do giảm tưới máu. Theo nhận định trong bài gốc, đây là bệnh nhân có thể hưởng lợi từ điều trị.
ReferencesTài liệu tham khảo
-
Acute stroke: usefulness of early CT findings before thrombolytic therapy
Đột quỵ cấp: giá trị của các dấu hiệu CT sớm trước điều trị tiêu sợi huyết
by R von Kummer et al.
Radiology 1997, Vol 205, 327-333,
R. von Kummer và cộng sự -
Early CT finding in cerebral infarction: obscuration of the lentiform nucleus
Dấu hiệu CT sớm của nhồi máu não: mờ nhân thấu kính
by N Tomura et al
Radiology 1988, Vol 168, 463-467
N. Tomura và cộng sự -
State-of-the-Art Imaging of Acute Stroke
Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đột quỵ cấp
by Ashok Srinivasan et alRadioGraphics 2006;26:S75-S95 Ashok Srinivasan và cộng sự. RadioGraphics 2006;26:S75–S95.






